Segalar, país occitan...

Lo Segalar es un planòl estaloirat sus l'adrech de Roergue entre las vals de Viaur e d'Avairon. Trantòla de 200 a 800 mèstres d'auçada lo long del cropal que religa Riupeirós a La Barraca de Fraisse. Sos paisatges traversuts entraucats de gorgas prigondas, sas planas nautas atalhonadas d'un sens compte de rivatèls, li an valgut l'escais de « país de las cent valadas ». Aquel relèu engarçaire es una de las singularitat majas d'aquel terrador. La distància per anar d'un endrech a un autre es totjorn mai longa que si creiriatz. Dins Lo libre de Catòia, Joan Bodon ne fa en qualques mots un just estat dels luòcs :

Qual devinhariá los rius de curar per anar d'un vilatge a l'autre e las combas entre cada mas ? Travèrses prigonds de mai de dos cents canas, igas, gorgas e rius... Montanhas bassas, planas nautas : Segalar tèrra d'enganas, país a l'arrevèrs...

Mai que li compause un paisatge pus emocional que vertadièr, lo Segalar es al còr de l'òbra de Bodon. Viaur, al pus fons de sas combas escuras coma dins las paginas de sos libres, bronzís de totes los imaginaris possibles e Bodon siaguèt a l'escota afeccionada de cadun : gorgs que menan al país de jos la tèrra, Drac e bestiari pagan d'abans la cristianisacion, misterioses Papas de Viaur recaptats al castèl de Torena....

Autres còps lo Segalar èra una tèrra paura dels sòls vispres e silicioses, ont se podiá pas far venir de froment. Landas de brugas, fajas o castanhals acaptavan de planas uèi trabalhadas o daissadas en devesa pel bestial gròs. L'abitatge e las culturas èran ramosats dins las vals, ont los sòls rics en lais permetián de cultivar lo segal : aqueste gran donèt ça que la lo seu nom al país. Lo mond lai s'avidavan subretot de castanhas e de patanons, una mangisca negra qu'aparèt mai d'un còp los Segalins de la malafam.

La venguda de la cauç sul planòl a la fin del sègle XIX dona vam a la revolucion agricòla. Permet als pageses que l'anavan crompar a carradas en Albigés, d'abonir las tèrras e de far venir de froment, de milh, de trefuèlh. Amb la bastison del pont de fèrre de Tanus e la dubertura de la linha Rodés-Carmauç en 1902, es a plec de wagons que la cauç s'escampilha sul Segalar. L'homo segalensis quita los travèrses a la conquista de las planas que son desboscalhadas e mesas en valor, mentre que las vals fonsudas tòrnan a la salvatgina. Los personatges de la novèla Lo pan de froment, actors d'aquel cambiament definitiu, o afortisson :

I a quicòm de cambiat aicí : tèrra de Segalar es pas pus tèrra d'aganiment...

Mai de mil ans de preséncia de la lenga d'Òc an daissat sul Segalar una emprenta que non se pòt escafar. Estructura elementària del paisatge, lo relèu es designat per de tèrmes occitans que ne precisan la natura e los cambiaments. Se parla de puèg, de sèrre o de suc per çò que fa salida, quand la comba, l'iga o lo vabre dison al contrari çò qu'es encavat. Lo cobèrt vegetal e sos derivats an donat un fum de noms de luòcs - e d'ostal tanplan : lo bòsc, lo ginèst, lo fraisse, la vernha, lo beç o lo fau aparaisson sovent pels panèus coma dins los librets de familha. E la barta, l'espinassòla, la romiguièira se sovenon d'un Segalar abans la mesa en valor agricòla, coma al temps biblic ont de la tèrra en ermàs butavan solas las romècs...

Los toponims an cristallizat l'istòria del planòl dempuèi las aubetas de l'edat mejana. La Mòta fa remembre del castelament primitiu de Roergue. Nòvacela testimònia de la conquista pacientosa del territòri pels monges eissartaires. La Salvetat o Sauvatèrra rampèlan l'an Mila e lo temps de la Patz de Dieu, ont l'espaci sagrat de la glèisa e sos alentorn ven empara contra la malvestat senhorala. Las Bastidas o Vila Franca fan referéncia a un modèl nòu e especificament occitan d'aplechament de las vilas, mas tanben a un espelida urbana sens rampèu dins Euròpa al sègle XIII.